Грант құны - жүйке жүйесі: ҰБТ-ның оқушы психологиясына әсері және медианың рөлі

      Қазақстандағы мектеп бітіруші түлектер үшін Ұлттық бірыңғай тестілеу (ҰБТ) – жай ғана емтихан емес. Көпшілік үшін ол болашақ мамандыққа, жоғары оқу орнына түсуге және мемлекеттік грантқа қол жеткізудің басты жолы. Сондықтан оқушылардың санасында ҰБТ-ның маңызы ерекше орын алады. Алайда грантқа деген ұмтылыс кейде білім алуға деген ынтадан бұрын, психологиялық қысымның көзіне айналып жатады. Осы тұрғыдан алғанда, «Грант құны - жүйке жүйесі» деген тіркес қазіргі жастардың шынайы жағдайын сипаттайды.

      ҰБТ-ға дайындық көбіне ұзақ уақытқа созылады. Осы кезеңде оқушылар күн сайын тест шешіп, қосымша сабақтарға қатысып, өз нәтижесін өзгелермен салыстырады. Кейбірі ата-анасының, мұғалімдерінің немесе қоғамның үлкен үмітін ақтауға тырысып, қатты күйзеліске түседі. Ұйқының бұзылуы, мазасыздық, шаршау, өзіне деген сенімсіздік сияқты белгілер жиі кездеседі. Егер нәтиже күткендей болмаса, кейбір түлектер өзін толықтай сәтсіз сезініп, психологиялық күйі нашарлауы мүмкін.

     Мұндай қысымның артуына медиа да белгілі бір деңгейде әсер етеді. Әлеуметтік желілерде жоғары балл жинаған түлектердің жетістіктері, «140 баллдың құпиясы», «күніне 15 сағат дайындалдым» деген мазмұндағы бейнероликтер мен жазбалар кеңінен таралады. Әрине, мұндай материалдар кейбір оқушыларға мотивация беруі мүмкін. Бірақ оларды көрген басқа жастар өз мүмкіндігін төмен бағалап, өзін өзгелермен салыстыра бастайды. Бұл өз кезегінде күйзеліс пен мазасыздықты күшейтеді.

      Сонымен қатар кейбір бұқаралық ақпарат құралдары ҰБТ-ны шамадан тыс драматизациялап көрсетеді. Тест нәтижесін өмірдегі жалғыз мүмкіндік ретінде сипаттау немесе тек ең жоғары балл жинағандарды ғана үлгі ету қоғамда қате түсінік қалыптастырады. Шын мәнінде, адамның болашағы бір ғана емтиханмен анықталмайды. Білім алу мен кәсіби жетістікке жетудің түрлі жолдары бар.

       Дегенмен медианың оң ықпалын да жоққа шығаруға болмайды. Соңғы жылдары психологтардың кеңестері, стрессті басқару жолдары, уақытты тиімді жоспарлау туралы бейнематериалдар көбейді. Кейбір білім беру платформалары оқушыларға ҰБТ-ға дайындалумен қатар, психологиялық қолдау көрсететін жобаларды іске асырып келеді. Мұндай контент жастарға өз денсаулығының білім нәтижесінен кем емес маңызды екенін түсінуге көмектеседі.

      ҰБТ-ның оқушы психологиясына теріс әсерін азайту үшін мектеп, ата-ана және медиа бірлесе әрекет етуі қажет. Ата-аналар баласына тек жоғары нәтиже талап етпей, оның эмоционалдық жағдайына да көңіл бөлгені жөн. Мұғалімдер біліммен қатар сенімділік пен қолдау атмосферасын қалыптастыруы тиіс. Ал медиа шынайы ақпарат таратып, жетістікпен қатар қиындықтарды да ашық көрсетіп, оқушыларды орынсыз салыстырудан аулақ болғаны дұрыс.

      ҰБТ – өмірдегі маңызды кезеңдердің бірі болғанымен, ол адамның тағдырын толықтай шешетін соңғы сынақ емес. Грантқа қол жеткізу маңызды мақсат болғанымен, оған жету жолында оқушының психологиялық саулығы бәрінен қымбат. Себебі мықты жүйке жүйесі мен дұрыс психологиялық ахуал ғана шынайы жетістікке жетудің берік негізі бола алады.

Мақаланы дайындаған: Л.Н. Гумилев атындағы ЕНУ Журналистика факультетінің 2-курс студенті Сұлтанбай Дана.